ScreenX – czym różni się od zwykłego kina?

Zamiast patrzeć wyłącznie na ekran znajdujący się przed widzem, podczas części seansu ScreenX obraz może pojawić się także po lewej i prawej stronie sali. Powstaje w ten sposób panoramiczne doświadczenie, które ma zwiększyć wrażenie przebywania wewnątrz filmowej przestrzeni.

Nie oznacza to jednak, że cały film jest wyświetlany w panoramie 270°. W większości produkcji boczne powierzchnie projekcyjne są wykorzystywane tylko w wybranych scenach. W tym poradniku wyjaśniamy, jak działa ScreenX, czym różni się od zwykłego kina, IMAX i 4DX, jakie filmy najlepiej wykorzystują ten format oraz kiedy warto dopłacić do takiego seansu.

Co to jest ScreenX?

ScreenX jest panoramicznym formatem prezentacji filmu, którego najbardziej charakterystycznym elementem jest wykorzystanie nie tylko tradycyjnego ekranu znajdującego się przed widzem, lecz również bocznych powierzchni projekcyjnych.

Obraz może dzięki temu obejmować przestrzeń znajdującą się z przodu, po lewej oraz po prawej stronie publiczności. W materiałach dotyczących technologii efekt ten określany jest jako panoramiczne pole widzenia do 270°.

ScreenX został opracowany i jest rozwijany przez koreańską firmę CJ 4DPLEX, należącą do grupy związanej z operatorem kinowym CJ CGV. Ta sama firma rozwija również technologię 4DX.

Co oznacza 270 stopni w ScreenX?

Określenie 270° opisuje sposób otoczenia widza obrazem. Klasyczny ekran znajduje się przed publicznością, natomiast projekcja ScreenX rozciąga wybrane sceny dodatkowo na lewą i prawą stronę sali.

Nie należy jednak interpretować tego jako jednego gigantycznego, zakrzywionego ekranu obejmującego dokładnie 270 stopni wokół każdego miejsca. Konkretna konstrukcja sali może się różnić. W praktyce system wykorzystuje ekran frontowy oraz przygotowane do projekcji powierzchnie po bokach widowni.

Najważniejsza akcja nadal pozostaje zazwyczaj na ekranie centralnym. Boczne obrazy mają przede wszystkim zwiększyć poczucie przestrzeni i poszerzyć otoczenie sceny.

Jak działa ScreenX?

W sali ScreenX wykorzystywanych jest wiele projektorów, które muszą jednocześnie wyświetlać zsynchronizowane fragmenty obrazu. Projekcja na powierzchniach bocznych jest odpowiednio dopasowywana geometrycznie i łączona z obrazem frontowym.

W zależności od konkretnej instalacji system może korzystać z wielu projektorów. Operatorzy ScreenX opisują instalacje wykorzystujące nawet kilkanaście jednostek projekcyjnych.

Samo wyświetlenie obrazu jest jednak tylko końcowym etapem. Film musi wcześniej otrzymać specjalnie przygotowaną wersję ScreenX.

W postprodukcji wybiera się sceny przeznaczone do rozszerzenia, przygotowuje materiały dla powierzchni bocznych, dopasowuje kolory oraz wykonuje końcowy mastering.

Czy boczne ekrany ScreenX działają przez cały film?

Nie. To jedna z najważniejszych rzeczy, o których warto wiedzieć przed zakupem biletu.

W większości filmów obraz panoramiczny pojawia się tylko w wybranych sekwencjach. Gdy dana scena nie została przygotowana dla ScreenX, film ogląda się przede wszystkim na standardowym ekranie przed widzem.

Gdy rozpoczyna się scena ScreenX, boczne powierzchnie zostają aktywowane i przestrzeń wizualna filmu rozszerza się na lewą i prawą stronę.

Długość takich fragmentów zależy od konkretnego filmu. Jeden tytuł może zawierać wiele długich sekwencji ScreenX, podczas gdy inny wykorzystuje panoramę jedynie w kilku widowiskowych momentach.

Skąd bierze się obraz na bocznych ekranach?

Nie istnieje jedna metoda stosowana przy każdym filmie. Materiał ScreenX może powstawać na różnych etapach produkcji.

Materiał rejestrowany podczas zdjęć

Niektóre produkcje mogą być planowane z myślą o ScreenX. Pozwala to rejestrować dodatkowe informacje znajdujące się poza głównym kadrem albo wykorzystywać dodatkowe ustawienia kamer.

Dodatkowe materiały z planu

Boczne powierzchnie mogą otrzymać ujęcia przygotowane specjalnie jako uzupełnienie głównej perspektywy.

Rozszerzenie w postprodukcji

W przypadku filmów korzystających intensywnie z efektów cyfrowych otoczenie może zostać rozbudowane w postprodukcji. Dotyczy to szczególnie krajobrazów, przestrzeni kosmicznej, dużych scen akcji i wirtualnych lokacji.

Dlatego obraz po bokach nie zawsze jest po prostu fragmentem oryginalnego kadru, który został wcześniej przycięty. Może być dodatkowo przygotowaną częścią wersji ScreenX.

Czy film musi być nakręcony specjalnie dla ScreenX?

Nie. Film może zostać przystosowany do ScreenX podczas postprodukcji.

Produkcja zaplanowana wcześniej z myślą o panoramicznym formacie może jednak dać twórcom większą kontrolę nad tym, co pojawi się po bokach sali i jak poszczególne elementy sceny zostaną rozmieszczone.

Oznacza to, że istnieje zasadnicza różnica między filmem, którego wybrane sceny świadomie przygotowano dla ScreenX, a produkcją, w której panoramiczne rozszerzenie zostało wykonane przede wszystkim na etapie późniejszej adaptacji.

ScreenX a zwykłe kino – najważniejsze różnice

Czy ScreenX oznacza lepszą jakość obrazu?

Nie automatycznie. Główną funkcją ScreenX jest zwiększenie powierzchni obrazu i pola widzenia, a nie samo podnoszenie jego rozdzielczości, kontrastu czy zakresu dynamicznego.

Jakość projekcji zależy od konkretnego wyposażenia sali, zastosowanych projektorów, kalibracji oraz materiału źródłowego.

Podobne parametry mają znaczenie również podczas budowy własnego systemu projekcyjnego. Jeśli interesuje Cię duży ekran poza salą kinową, sprawdź także, jak wybrać projektor do kina domowego i na co zwrócić uwagę przy porównywaniu rozdzielczości, jasności, kontrastu oraz technologii projekcji.

Dlatego nie należy interpretować oznaczenia ScreenX jako odpowiednika określeń takich jak „4K”, „HDR” czy konkretnej technologii projekcji laserowej.

ScreenX odpowiada przede wszystkim na inne pytanie: jak szeroki obszar wokół widza może zostać wykorzystany do pokazania obrazu?

Czy ScreenX ma lepszy dźwięk?

Sam ScreenX nie definiuje odrębnego formatu dźwięku. Jest przede wszystkim technologią prezentacji obrazu.

Konkretna sala może oczywiście posiadać rozbudowany system audio, ale zależy to od konfiguracji danego kina.

Dlatego dwóch widzów oglądających film ScreenX w różnych kinach może korzystać z innej konfiguracji nagłośnienia, mimo że obaj oglądają panoramiczną wersję ScreenX.

Jeśli najważniejszym kryterium jest dla Ciebie przede wszystkim przestrzenny dźwięk, warto osobno sprawdzić, jak działa Dolby Atmos.

ScreenX vs IMAX vs 4DX vs Dolby – czym się różnią?

Technologie premium często pojawiają się obok siebie w repertuarze kina, ale rozwiązują zupełnie inne problemy.

ScreenX a IMAX – który format jest lepszy?

Nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ oba formaty próbują zwiększyć immersję w zupełnie inny sposób.

IMAX koncentruje się przede wszystkim na ekranie znajdującym się przed widzem. Duża powierzchnia obrazu oraz inne proporcje w odpowiednio przygotowanych scenach mają wypełnić większą część pola widzenia.

ScreenX zamiast zwiększać wyłącznie ekran frontowy wykorzystuje również przestrzeń po jego lewej i prawej stronie.

Jeśli zależy Ci przede wszystkim na ogromnym ekranie frontowym, wysokiej jakości prezentacji i filmie przygotowanym specjalnie dla IMAX, ten format może być atrakcyjniejszy. Jeśli natomiast chcesz zobaczyć obraz rozciągający się na boki sali, ScreenX oferuje zupełnie inne doświadczenie.

Więcej o różnicach technicznych przeczytasz w poradniku IMAX a zwykłe kino – jaka jest różnica?.

ScreenX a 4DX – czym się różnią?

Mimo że obie technologie rozwija CJ 4DPLEX, ich zasada działania jest zupełnie inna.

ScreenX działa przede wszystkim na wzrok. Zwiększa powierzchnię projekcji i otacza widza obrazem po lewej i prawej stronie.

4DX działa również fizycznie na widza. Wykorzystuje ruchome fotele oraz – zależnie od instalacji i filmu – efekty takie jak wiatr, woda, światło czy inne elementy środowiskowe.

Można więc uprościć tę różnicę następująco:

Więcej o drugim formacie znajdziesz w poradniku Kino 4DX – na czym polega i jak działa?.

Jak wygląda seans ScreenX?

1. Początek może wyglądać jak zwykły seans

Film rozpoczyna się na ekranie głównym. Jeśli pierwsze sceny nie zostały przygotowane dla ScreenX, boczne powierzchnie pozostają nieaktywne.

2. Rozpoczyna się scena panoramiczna

W odpowiednim momencie obraz pojawia się również po lewej i prawej stronie. Pole widzenia nagle staje się znacznie szersze.

3. Główna akcja nadal pozostaje przed widzem

Najważniejsze elementy narracji zazwyczaj znajdują się na ekranie centralnym. Boczne powierzchnie pokazują otoczenie, poszerzenie scenografii lub dodatkowe elementy przestrzeni.

4. Po zakończeniu sekwencji obraz wraca do centrum

Kiedy scena ScreenX się kończy, boczne projekcje wygaszają się i film ponownie oglądany jest przede wszystkim na ekranie frontowym.

Takie przejścia mogą występować wielokrotnie podczas jednego filmu.

Jakie filmy najlepiej sprawdzają się w ScreenX?

Potencjał ScreenX jest największy wtedy, gdy dodatkowa przestrzeń rzeczywiście może coś wnieść do sceny.

Filmy akcji

Pościgi, bitwy i duże sekwencje mogą korzystać z poszerzonego pola obrazu, ponieważ wiele wydarzeń może rozgrywać się jednocześnie wokół głównej części kadru.

Science fiction i fantasy

Rozległe światy, miasta, przestrzeń kosmiczna oraz duże sceny generowane komputerowo dobrze nadają się do tworzenia panoramicznego otoczenia.

Filmy przygodowe

Krajobrazy, loty, podróże i szerokie plenery mogą zyskać dodatkową skalę dzięki wykorzystaniu boków sali.

Filmy koncertowe

ScreenX może ciekawie wykorzystywać przestrzeń sceny, publiczność oraz elementy znajdujące się poza centrum kadru, dzięki czemu widz może odnieść wrażenie obecności wewnątrz większej przestrzeni wydarzenia.

Format nie musi natomiast przynosić równie dużych korzyści w kameralnym dramacie opartym przede wszystkim na dialogach i zbliżeniach twarzy.

Jakie miejsce wybrać w sali ScreenX?

W przypadku ScreenX wybór miejsca może mieć większe znaczenie niż w klasycznej sali.

Najbardziej uniwersalnym rozwiązaniem jest miejsce możliwie blisko środka szerokości sali. Pozwala ono zachować podobny kąt względem lewej i prawej powierzchni projekcyjnej.

Warto również unikać pierwszych rzędów. Siedząc bardzo blisko ekranu frontowego, widz może mieć trudność z jednoczesnym objęciem wzrokiem głównej projekcji i obrazów po bokach.

Dlatego dobrym punktem wyjścia są środkowe miejsca w środkowej lub nieco dalszej części sali. Nie jest to jednak uniwersalna reguła producenta – geometria poszczególnych sal może się różnić.

Czy ScreenX może męczyć wzrok lub rozpraszać?

Dla części osób szerokie pole obrazu może zwiększać immersję, ale dla innych może początkowo działać rozpraszająco.

Nie trzeba stale obracać głowy i analizować każdego szczegółu znajdującego się po bokach. Główna narracja pozostaje przede wszystkim na ekranie centralnym, a obrazy boczne mogą być odbierane bardziej peryferyjnie.

Jeżeli jednak widz próbuje śledzić każdy element po lewej i prawej stronie, częste przenoszenie wzroku może być męczące.

Niektórym osobom może również przeszkadzać zmiana charakteru sali, gdy powierzchnie boczne kolejno rozświetlają się i wygaszają. Odbiór jest więc bardzo indywidualny.

Czy ScreenX to 3D?

Nie. ScreenX i kino 3D opisują dwie różne cechy seansu.

ScreenX dotyczy przede wszystkim rozszerzenia obrazu na boczne powierzchnie sali, natomiast 3D wykorzystuje dwa odpowiednio przygotowane obrazy do wytworzenia stereoskopowego wrażenia głębi.

Standardowy seans ScreenX nie wymaga więc okularów tylko dlatego, że wykorzystuje panoramiczne ekrany.

Zawsze należy jednak sprawdzić dokładne oznaczenie konkretnego seansu, ponieważ operator kina może oferować różne kombinacje technologii.

Czy do ScreenX potrzebne są okulary?

Do samej technologii ScreenX nie są potrzebne specjalne okulary.

Efekt panoramy powstaje dzięki fizycznemu rozmieszczeniu obrazu na kilku powierzchniach projekcyjnych, a nie poprzez stereoskopowe rozdzielenie obrazu dla lewego i prawego oka.

Jeśli jednak konkretny seans byłby jednocześnie oferowany w technologii wymagającej okularów, zasady mogą być inne. Dlatego najważniejsze jest oznaczenie danego pokazu w repertuarze kina.

Dla kogo ScreenX może być dobrym wyborem?

ScreenX może szczególnie zainteresować widzów, którzy traktują kino jako doświadczenie trudne do odtworzenia na telewizorze w domu.

Format może być atrakcyjny, jeśli:

• lubisz widowiskowe kino akcji i science fiction,
• interesują Cię nowe technologie kinowe,
• zależy Ci na szerszym polu obrazu,
• chcesz zobaczyć film przygotowany specjalnie dla ScreenX,
• nie interesują Cię fizyczne efekty charakterystyczne dla 4DX.

Jeśli natomiast najbardziej cenisz klasyczną kompozycję kadru i chcesz przez cały seans patrzeć wyłącznie na jeden ekran, tradycyjna sala może być bardziej naturalnym wyborem.

Kiedy lepiej wybrać IMAX zamiast ScreenX?

IMAX może być atrakcyjniejszym wyborem, gdy konkretny film został przygotowany z myślą o tym formacie, a szczególnie wtedy, gdy wykorzystuje rozszerzone proporcje obrazu.

ScreenX może natomiast być ciekawszy w produkcji, w której znaczna część widowiskowych scen została specjalnie rozszerzona na boczne powierzchnie.

W praktyce warto przed zakupem biletu sprawdzić nie tylko nazwę technologii, ale również sposób przygotowania konkretnego filmu.

Film słabo wykorzystujący ScreenX może nie uzasadniać dopłaty, podobnie jak samo oznaczenie IMAX nie oznacza, że każda sekunda filmu wykorzystuje wszystkie możliwości tego formatu.

Czy warto dopłacić do ScreenX?

To zależy przede wszystkim od filmu.

ScreenX ma największy sens wtedy, gdy panoramiczne sceny zostały świadomie przygotowane i stanowią istotną część doświadczenia wizualnego.

Przy dynamicznym filmie akcji, science fiction, widowisku przygodowym lub materiale koncertowym dodatkowa przestrzeń może wyraźnie zmienić odbiór seansu.

Jeśli jednak panoramiczne fragmenty są krótkie i ograniczają się głównie do dodatkowego tła, różnica względem zwykłego seansu może być znacznie mniej odczuwalna.

Przed dopłatą warto więc sprawdzić:

• czy film posiada oficjalną wersję ScreenX,
• jak dużo filmu wykorzystuje boczną projekcję, jeśli taka informacja jest dostępna,
• czy jest to widowisko, które korzysta z szerokiej przestrzeni,
• czy możesz wybrać dobre, centralne miejsce w sali,
• jak duża jest różnica ceny względem zwykłego seansu.

ScreenX – najważniejsze informacje w skrócie

ScreenX jest formatem panoramicznego kina, który rozszerza wybrane sceny filmu na boczne powierzchnie sali.

Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest pole obrazu sięgające do około 270°. Nie oznacza to jednak, że cały film ogląda się jednocześnie na wszystkich powierzchniach.

Główna akcja zazwyczaj pozostaje na ekranie centralnym, natomiast boczny obraz zwiększa skalę otoczenia i wypełnia większą część peryferyjnego pola widzenia.

ScreenX nie jest odpowiednikiem 4DX, IMAX ani Dolby Atmos. Każdy z tych formatów zwiększa immersję w inny sposób: ScreenX poprzez szerokość obrazu, 4DX poprzez efekty fizyczne, IMAX poprzez własny system projekcji i prezentacji, a Dolby Atmos poprzez dźwięk przestrzenny.

Czy warto? Najwięcej zależy od konkretnego filmu i jakości przygotowania jego wersji ScreenX.